Koli istifleme kuralları: neyin üstüne ne konur?
Palete ve araca koli dizerken uyulacak beş kural, alttaki koliye binen yükün tablosu ve kolinizin ne kadar dayanıklı olması gerektiği.
Kolileri palete dizerken sorun genellikle sığmamak değil, ezilmektir. En alttaki koli, üstündeki bütün katların ağırlığını taşır; o yükü kaldıramazsa istif yolda çöker, üstteki ürünler de hasar görür.
Bu rehber, neyin üstüne ne konacağını belirleyen kuralları ve alttaki kolinin ne kadar dayanıklı olması gerektiğini hesaplamayı anlatıyor.
Alttaki koliye binen yük
Aynı kolilerden istif yaptığınızda en alttaki koli, üstündeki kat sayısı çarpı koli ağırlığı kadar yük taşır: 12 kg'lık koliden 6 kat istiflenince alttakine 5 × 12 = 60 kg biner.
| Koli ağırlığı | 4 kat | 5 kat | 6 kat | 8 kat |
|---|---|---|---|---|
| 5 kg | 15 kg | 20 kg | 25 kg | 35 kg |
| 10 kg | 30 kg | 40 kg | 50 kg | 70 kg |
| 15 kg | 45 kg | 60 kg | 75 kg | 105 kg |
| 20 kg | 60 kg | 80 kg | 100 kg | 140 kg |
Kolinin ne kadar dayanıklı olması gerekir?
Ambalaj tedarikçiniz kolinin basma dayanımını (BCT, kutu basma testi) kilogram ya da newton olarak verir. Bu değer laboratuvarda, kuru ortamda ve kısa sürede ölçülür. Nem, depoda geçen süre ve yolculuktaki sarsıntı dayanımı düşürür; bu yüzden binen yük bir güvenlik katsayısıyla çarpılır. Yaygın kullanılan katsayılar 3 ile 5 arasıdır.
Örnek: 12 kg'lık koliden 6 kat. Alttakine 60 kg biner; birkaç hafta depoda kalacaksa 4 katsayısıyla kolinin en az 240 kg dayanımı olmalı.
| Koşul | Katsayı | Gereken dayanım |
|---|---|---|
| Kısa yolculuk, kuru ortam | × 3 | 180 kg |
| Birkaç hafta depolama | × 4 | 240 kg |
| Nemli ortam, soğuk hava deposu ya da aylarca depolama | × 5 | 300 kg |
1. Ağır alta, hafif üste
Ağır koliler en alta gelir. Bu hem alttakilerin ezilmemesini sağlar hem de paletin ağırlık merkezini aşağıda tutar; ağırlık merkezi yüksek palet frenlemede ve virajda devrilmeye yatkındır.
Aynı palette farklı ağırlıklar varsa hafif ama dayanıksız kolileri (boş kutu, köpük, tekstil) en üste koyun.
2. Geniş taban alta, dar taban üste
Üstteki koli, alttakinin tabanına tam oturmalı. Dar bir kolinin üstüne geniş bir koli koyarsanız kenarlar boşta kalır, yük kolinin en zayıf yeri olan orta kısmına biner ve koli içe çöker.
Yükleme planlayıcı bu kuralı uygular: bir kutu yalnızca altı tamamen destekleniyorsa başka bir kutunun üstüne konur.
3. Sütun istif mi, kilitli istif mi?
Sütun istifte her kat bir alttakinin tam üstüne gelir; kolilerin köşeleri üst üste biner. Bir kolinin dayanımının büyük kısmı köşelerinden geldiği için bu, basma dayanımını en iyi koruyan dizilimdir.
Kilitli (tuğla) istifte her kat bir öncekine göre döndürülür; paleti bir arada tutar ama köşeler artık üst üste gelmez ve kolilerin taşıyabildiği yük belirgin biçimde düşer. Ağır yükte sütun istifle birlikte streç film ya da köşebent kullanmak genellikle daha güvenlidir.
4. Koliler palet kenarından taşmasın
Palet kenarından taşan koli, altında destek olmayan duvarıyla yük taşır ve dayanımının önemli bir kısmını kaybeder. Taşan koliler ayrıca yan yana dizilen paletlerin birbirine sürtünmesine ve hacmin olduğundan büyük ölçülmesine yol açar.
Kolileriniz palete tam oturmuyorsa palet rehberindeki koli ölçüsü tablosuna bakın; taşırmak yerine ölçüyü değiştirmek çoğu zaman daha ucuzdur.
5. Üstüne yük konamayanlar ve palet üstüne palet
Kırılgan ürünler, sıvılar, üst yüzeyi düz olmayan ya da ağırlığı taşıyamayacak koliler "istiflenemez" diye işaretlenmeli. Yükleme planlayıcıda bu, kalemin "Üstü yüklenebilir" kutucuğunu kaldırmaktır: o kutunun üstüne hiçbir şey konmaz.
Paletleri üst üste koymak için alttaki paletin üstü düz ve sağlam olmalı, iki katın toplam yüksekliği de aracın iç yüksekliğine (konteynerde kapı yüksekliğine) sığmalıdır. Tır ve konteyner rehberlerinde araç tipine göre kat başına azami yükseklik var.
Sık sorulan sorular
- Bir koliye kaç kat istif yapılabilir?
- Kolinin basma dayanımına ve ağırlığına bağlıdır. Alttakine binen yük (kat sayısı − 1) × koli ağırlığıdır; bu değer, kolinin dayanımının güvenlik katsayısına (genellikle 3–5) bölünmüş hâlini geçmemelidir. 240 kg dayanımlı bir koli 4 katsayısıyla 60 kg taşır: 12 kg'lık koliden 6 kat.
- Palete koli dizerken ağır koliler nereye konur?
- En alta. Ağır koliler üstte olursa hem alttakileri ezer hem de paletin ağırlık merkezini yükseltip devrilme riskini artırır.
- Sütun istif mi, kilitli istif mi daha iyi?
- Dayanım için sütun istif: kolilerin köşeleri üst üste gelir. Kilitli (tuğla) istif paleti daha iyi bir arada tutar ama kolilerin taşıyabildiği yükü düşürür. Ağır yükte sütun istif ve streç film birlikte kullanılır.
- BCT nedir?
- Kutu basma testi (box compression test): boş kolinin üstten bastırıldığında çökmeden taşıyabildiği en yüksek yük. Ambalaj tedarikçileri kolinin BCT değerini kilogram ya da newton olarak verir.
- Paletler üst üste konabilir mi?
- Alttaki paletin üstü düz ve sağlamsa, yük ezilmiyorsa ve iki katın toplam yüksekliği aracın iç yüksekliğine sığıyorsa evet. Ağırlık da önemlidir: üstteki palet, alttaki paletin kolilerine binen yüke eklenir.